Tiyatro Çeþitleri

Başlatan THE RISING, 19 Nisan 2012, 16:05:53

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

THE RISING


Çeþitleri

Sahne üzerinde ve bir seyirci topluluðu önünde, sanatçýlar tarafýndan, hareketli olarak canlandýrýlacak nitelikte yazýlmýþ olan yazýlara tiyatro yapýtý ya da piyes denir.

Tiyatro eserleri müziksiz (trajedi, komedi, dram) ve müzikli (opera, operet, müzikal, pandomim bale, revü, skeç) olmak üzere iki grupta toplanýr. Edebi türler içinde en canlý ve yaþama en yakýn olaný tiyatrodur.


Trajedi

Kiþilere korku, heyecan ve acýndýrma telkinleriyle ders vermek amacý güden en eski tiyatro çeþididir. Þiirsel olarak yazýlmasý ve deðiþmez kurallara baðlý olmasý sebebiyle öbür tiyatro çeþitlerinden kolayca ayrýlýr. Yunan tanrýsý Dionysos'un þenliklerinde yapýlan yarýþmalarda sahnelenen oyunlarla varolagelmiþtir.

Klasik trajediler genellikle beþ perdelik oyunlardýr. Eski Yunan’da baþlayan bu eserler 3 veya 6 perdelik olurdu. O zamanki tiyatrolarda dekor bulunmaz, ancak sahnenin bir köþesinde olaylarýn sebep ve sonuçlarýný anlatan bir koro yer alýrdý.

Yine klasik trajedilerde, kahramanlar; kral, kraliçe, prenses, eski Yunan’ýn tanrý ve yarý tanrýlarý gibi en üst tabaka kiþilerden seçilirdi. Orta tabaka ve basit halk adamlarýna rastlanmazdý. Kahramanlarý arasýnda geçen olaylar insanlarýn ruhsal zayýflýklarýný, tutkularýný, iradeye baðlý yüce davranýþlarla çakýþtýrýrdý. Özellikle karakterlerin bir "katharsis", yani arýnma sürecinden geçmeleri gerekirdi. Bu da ancak farkýnda olarak ya da olmadan kahramanýn büyük bir hata yapmasý, bu nedenle acý çekmesi ve bu süreç sonunda arýnmýþ olarak doðru bir özü bulmasýyla olabilirdi.

Klasik trajedi Aristoteles tarafýndan kuramsallaþtýrýlmýþtýr. Bu kurama göre olay, zaman ve çevrede birlik demek olan ”üç birlik kuralý” benimsenmiþtir. Ýç içe girmiþ karýþýk olaylar bulunmaz. Ayrýntýya girmeden tek bir olay gösterilir. Olayýn ön ve son taraflarý, sebepleri ve sonuçlarý gerektikçe konunun aðzýndan halka duyurulur. Buna “olay birliði” denir. Trajedi olayýnýn bir günde (24 saat) olup bitmiþ gibi gösterilmesine “zaman birliði”, tek bir þehrin belli bir köþesinde baþlayan olayýn yine orada bitmesine de “çevre(mekan) birliði” denir.

Trajedilerde parlak söylevleri andýran yüksek ve asil bir üslup kullanýlýr. Kaba, çirkin ve niteliði düþük sözler bulunmaz. Trajedi þairleri mýsralarýnýn derin manalý ve bilgelik dolu olmasýna önem vermiþlerdir

Trajedilerde kadere, ahlak, töre ve geleneklere üstün bir deðer verilmiþtir. Trajedinin amacýnýn, “insaný acýlarýnýn ifade edilerek seyircilerin ruhunda korku ve merhamet uyandýrýlmasý” olduðu kabul edilmektedir. Bazý klasik trajedi örnekleri, Aiskhylos'un Titan Prometheus'un hikayesini anlattýðý Zincire Vurulmuþ Prometheus'u, Sophokles'in Kral Oidipus'u ve Euripides'in Andromakhe'ý sayýlabilir.

Yunan ve Roma dönemi trajedilerinin kuramsallaþtýrdýðý bu kurallar daha sonra modern tiyatroda deðiþtirilmiþtir. Bazý oyun yazarlarý özellikle bu kurallarla oynayarak farklý türler yaratmýþtýr. Bunlara örnek olarak Bertolt Brecht ve Epik Tiyatro verilebilir.


Dram

Trajediyle komediyi bir araya getiren tiyatro çeþididir. Modern tiyatronun sürekli olarak aristokrat zümrenin yaþayýþýný veya sadece hayatin gülünç taraflarýnýn sahneye konmasýný yeterli bulmayarak hayatý birçok tarafýyla temsil etme arzusundan doðmuþtur.

Dram, düzyazý ve þiirsel halde yazýlabildiði gibi üç perdeden beþ perdeye kadar olabilir. Üç birlik kuralýný tamamen reddeder. Ýnsani temalardan çok toplumcu ve milli konularý iþler. Konular da çok çeþitli olabilir. En kanlý ve çirkin, ya da gerçekçi olaylarý seyirciye göstermekten çekinmez.

Konularý tarihten ve hayatýn acýklý veya gülünç, çirkin ve ya güzel hemen her olayýndan alýnabilen dramda kader, umut, neþe, kuþku, tasa, facia ve komik davranýþlar bir arada bulunabilir. Kahramanlarý her sýnýftan (halk - soylu ayrýmý gözetmeksizin) seçilebilir. Her türlü karaktere yer verilir. Dram eserleri gerçekleri göstermeyi amaçlamýþlardýr.

Dramýn ciddi ve aðýrbaþlý yazýlmýþ þekline “piyes”, duygulandýrýcý ve fazla heyecan verici olanýna “melodram” denir. Melodram müzikli oyun demektir yalnýz günümüzde müzik kýsmý atýlmýþtýr. Bununla birlikte yine dram türlerinden olan "feeri" ise bir masalýn sahneye konulmuþ þeklidir. Kahramanlarý cin, peri, dev gibi düþsel varlýklardýr. Olayýn geçtiði yer ve zaman belli deðildir.


Opera

Bütün ,hareketlerin ve jestlerin müzikle bestelenmiþ ve orkestra þefinin idaresine verilmiþ dram ve trajedilerdir. Trajedilerde bir tek kelime müziksiz söylenmez. Opera; müzik, kilise ve paganizmden çýkmýþtýr. Aðýr bir hüzün havasý vardýr. Olaylar acýklý ve duygusaldýr. Çok gösteriþli dekor ve giysiler (kostüm) içinde sunulur.


Pandomim

Düþünce ve duygularý müzik veya türlü eþyalar eþliðinde bazen dansla, bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yansýtmayý amaçlayan oyun, sözsüz oyun türüdür. Yüz mimikleri, el, kol ve beden hareketleri kullanýlarak tema anlatýlmaya çalýþýlýr. Pandomim (mim), evrensel bir tiyatro dili sayýlýr.


Tuluat

Tiyatro türlerinden biri. Sanatçýlar, oynadýklarý eserin konusuna baðlýdýrlar; ama oyundaki sözleri içlerinden geldiði gibi söyleyerek, doðaçlama yaparlar. Yazýlý esere uymak mecburiyetleri yoktur. Perdeli orta oyunu da denir.


Operet

Sözlerinin müziksiz kýsýmlarý müziklerden çok olan tiyatro eserlerdir. Halka hitap etmek için yazýlýr. Operetlerde renk, ýþýk, kýyafetler ve dans en göze çarpýcý þekilde kullanýlýr.


Bale

Müzikli, dansýn daha çok öne çýktýðý, daha çok lirik ve dram arasý bir temada oynanan oyunlardýr. Diðerlerine nazaran estetiðe önem verilir.


Revü

Olaylý eleþtirili yapýlan tiyatro türüdür.


Skeç

Beþ-altý dakikaya sýðdýrýlan tablolar halinde kýsa, müzikal oyunlardir. Bir çeþidi de radyo skeçleridir. Ýnsanlarýn oynamaktan hoþlandýðý bir sahnelemedir.


alýntý




B Ý L G Ý   G Ü Ç T Ü R